ΘΕΙΑ ΜΕΤΑΛΗΨΗ

Η Προετοιμασία μας

δια την κατά το δυνατόν

αξίαν συμμετοχήν εις το μυστήριον

της Θείας Ευχαριστίας.

 Δια την συνειδητήν και αξίαν, κατά το δυνατόν τοις ανθρώποις, συμμετχοήν εις το μυστήριον της θείας Ευχαριστίας, χρειάζεται ψυχική προπαρασκευή και κατάλληλος προετοιμασία δια νηστείας, προσευχής, μετανοίας και εξομολογήσεως. Εις την πνευματικήν αυτήν προετοιμασίαν, βοηθεί και η ακολουθία της Θείας Μεταλήψεως.

 Ο πιστός χριστιανός, αφού εξομολογηθή, οφείλει να αγωνισθή δι' εγκρατείας και αγνισμού και προπάντων να καταφλεφχθή από ιερόν πόθον και λαχτάραν να κοινωνήση του Αχράντου Σώματος και του Τιμίου Αίματος του Χριστού. Αλλά δεν πρέπει να παραλείψη, και την ακολουθίαν της Θείας Μεταλήψεως, η ανάγνωσις της οποίας είναι απαραίτητος δια πάντα χριστιανόν προσερχόμενον να κοινωνήση.

 Δυστυχώς δια πολλούς εκ των σημερινών χριστιανών η συμμετοχή εις την θείαν Κοινωνίαν του Σώματος και Αίματος του Κυρίου γίνεται, όπως έλεγε δια την εποχήν του ο Ιερός Χρυσόστομος, <<απλώς και ως έτυχε και συνηθεία μάλλον και νόμω ή λογισμώ και διανοία>>. Δεν έχει, όμως, σημασία το πότε κοινωνούμε, αν είναι Χριστούγεννα ή Μεγάλη Τεσσαρακοστή, αλλά η ειλικρίνεια και η καθαρότης του βίου: <<Καιρός προόδου ουκ επιφανία, ουδέ τεσσαρακοστή, αλλά ψυχής ειλικρίνεια και καθαρότης>>. Η εκ συνηθείας και μόνον συμμετοχή των χριστιανών εις την Δεσποτικήν Τράπεζαν δεν ωφελεί, τουναντίον αποβαίνει πολλάκις εις κρίμα και εις κατάκριμα. <<Τροφή εστί πνευματική η θυσία>>, και όπως <<η σωματική τροφή, όταν εις γαστέρα χυμούς έχουσαν πονηρούς εμπέση, πλέον επιτείνη την αρρωστίαν>>, ούτω και η ουράνιος αυτή τροφή, το Σώμα, δηλαδή, και το Αίμα του Κυρίου, όταν εισέλθη εις σώμα που δεν έχει την καθαρότητα που απαιτείται, τότε γίνεται <<άνθραξ και πυρ τους αναξίους φλέγων>>.

 Η χωρίς προετοιμασία και χωρίς ευλάβεια προσέλευσις εις την θείαν Μετάληψιν είναι φρικτόν ανοσιούργημα. Αλλά και η άτακτος συμπεριφορά, κατά την ώραν της θείας Κοινωνίας, και ο θόρυβος, και τα σπρωξίματα είναι, <<εσχάτη παράνοια και καταφρόνησις ου η τυχούσα>>. Δια τούτο απευθυνόμενος ο ιερός Χρυσόστομος εις εκείνους που πρόκειται να κοινωνήσουν λέγει: <<Άνθρωπε σκέψου σε ποιά θυσία πρόκειται να εγγίσης>>. Σκέψου <<σε ποιά τράπεζα προσέρχεσαι>>. <<Θυμήσου, ότι είσαι γη και σποδός και όμως αξιώνεσαι να μεταλαμβάνης το Αίμα και το Σώμα του Χριστού>>. Και σημειώνει ακόμη: <<Αγγελικών δυνάμεων παρισταμένων μετά φόβου και τρόμου και των χερουβίμ καλυπτόντων τα πρόσωπα, των Σεραφίμ κραζόντων τρόμω άγιος, άγιος, άγιος Κύριος, συ κράζεις και θορυβής προς την πνευματικήν ταύτην εστίασιν;>>

 Πως λοιπόν πρέπει να προσερχώμεθα; Με γαληνεμένη ψυχή: <<Γαλήνης δει γέμειν την ψυχήν κατά τον καιρόν εκείνον>>. Και με εσωτερικήν ειρήνην: <<Ειρήνης πολλής και ησυχίας χρεία>>. Είναι χρεία μεγάλης ψυχικής ειρήνης και ησυχίας κατά την ώραν εκείνην της θείας Κοινωνίας. Δεν πρέπει να παρατηρήται <<θόρυβος και θυμός και ταραχή>>. Διότι είναι βαρύ το αμάρτημα <<όταν αναξίως μετέχωμεν των μυστηρίων>> και <<ομοίως κολαζόμεθα τοις χριστοκτόνοις>>.

 Χρειάζεται επομένως, ορθόδοξε χριστιανέ, κατάλληλος προετοιμασία. Χρειάζεται εξομολόγησις και μετάνοια. Η ακολουθία της Θ. Μεταλήψεως με τους ψυχωφελείς και διδακτικούς ύμνους της και τις ωραιότατες προσευχές της διεγείρει την ψυχήν προς εργασίαν των εντολών του Θεού, προς μετάνοιαν και εγρήγορσιν, προς περισσοτέραν περισυλλογήν και προσευχήν, και καλυτέραν προετοιμασίαν.

 Αυτός είναι ο λόγος, φιλόχριστοι χριστιανοί, που προβαίνομεν εις την παρούσαν έκδοσιν της ακολουθίας της Θείας Μεταλήψεως.

  Ευχόμενοι και ευελπιστούντες, ότι η παρούσα έκδοσις θα συμβάλη τα μέγιστα εις την πνευματικήν ωφέλειαν και την οικοδομήν των πιστών.

 Διατελούμεν μετ' ευχών και της εν Χριστώ αγάπης

Ελάχιστος εν Επισκόποις

+ Ο Μεσογαίας, Λαυρεωτικής και Αχαρνών

Κήρυκος     

ΠΕΡΙ ΘΕΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Ευχή β'

του Μεγάλου

Βασιλείου

 Ξέρω, Κύριε, πως κοινωνώ το άχραντο Σώμα Σου και το τίμιο Αίμα Σου χωρίς να είμαι άξιος. Αναγνωρίζω πως με τρόπο ένοχο και αμαρτωλό τρώγω και πίνω, χωρίς να συνειδητοποιώ ότι αυτά που κοινωνώ είναι το Σώμα και το Αίμα του Χριστού και Θεού μου. Όμως με εμπιστοσύνη στην καλοσύνη Σου πλησιάζω σε Σένα, που είπες: <<όποιος τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα κι εγώ μαζί του>>. Λυπήσου με, λοιπόν, Κύριε, και μη με τιμωρήσεις παραδειγματικά, τον αμαρτωλό, αλλά δείξε και σε μένα την αγάπη Σου. Και ας συντελέσουν τούτα τα Άγια στη θεραπεία και στον καθαρισμό και το φωτισμό και την προφύλαξη και τη σωτηρία και τον αγιασμό της ψυχής και του σώματός μου. Για να έχω θάρρος να Σε ομολογώ και θερμά να Σ' αγαπώ. Για να τηρώ τις εντολές Σου. Για να φωτιστώ απ' το Άγιο Πνεύμα. Για να έχω εφόδιο για την αιώνια ζωή και να κάνω καλόδεχτη απολογία στο φοβερό και ουράνιο δικαστήριό Σου, Κύριε, ας μην αμαρτήσω κοινωνώντας ανάξια και ας μην κατακριθώ. 

ΜΗ ΚΟΙΝΩΝΕΙΤΕ ΑΝΑΞΙΩΣ

Ο ΙΟΥΔΑΣ

 Στον μυστικό Δείπνο ο Ιούδας κοινώνησε. Αναξίως. Εις κρίμα. Τι τραγωδία που ήταν ο ταλαίπωρος! Άπλωσε τα χέρια του και επήρε τη θεία Κοινωνία. Και μετά από λίγο τα άπλωσε πάλι, να πάρει την αμοιβή της προδοσίας του: τα τριάκοντα αργύρια! Και ούτε τότε που έπινε το Αίμα του Χριστού έτρεμε, ούτε τότε που έπαιρνε στα χέρια του την αμοιβή της αμαρτίας του. Ο ασυνείδητος! Της κατακρίσεως τούτου, ρύσαι, Κύριε, τας ψυχάς ημών.

ΜΕ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΖΩΗ ΘΑ ΖΗΣΕΙΣ

 Ζωή του κόσμου είναι ο Χριστός. Τρώγε τη Ζωή. Πίνε τη Ζωή. Και θα το ιδείς. Θα έχεις ζωή. Το είναι σου και η ζωή σου θα γεμίσουν ζωή. Ζωή αληθινή.

ΣΚΛΗΡΟΣ Ο ΛΟΓΟΣ !

 Σκληρός ο λόγος! Δυσκολοπαράδεκτα τα θεώρησαν τα λόγια του Χριστού για τη θεία Κοινωνία οι άγιοι Απόστολοι.

 - Μα είναι ποτέ δυνατό να φάμε το σώμα Του; Τις σάρκες Του;

 Αν αυτά έλεγαν οι μαθητές Του, τι θα έλεγαν οι εχθροί Του; Ασφαλώς κάτι πολύ χειρότερο. Λοιπόν;

 Έχουμε χρέος από τα λόγια αυτά να καταλάβουμε ότι το λόγο του Θεού πρέπει να τον ακούμε με ευλάβεια πολλή και με πολλή προσοχή. Χωρίς να νευριάζουμε. Τα λόγια του Θεού είναι ζωή. Δεν κάνει να τα ακούμε και να νευριάζουμε. Με ευλάβεια πρέπει να τα ακούμε. Και να τα τηρούμε.

ΙΚΕΣΙΑ

 Ώσπερ ην τούτο το κλάσμα διεσκορπισμένον επάνω των ορέων και συναχθέν εγένετο εν, ούτω συναχθήτω Σου η Εκκλησία από των περάτων της γης εις την Βασιλείαν Σου>>.

• Ήταν σιτάρι, σπαρμένο σε βουνά και σε φαράγγια.
• Θερίστηκε, αλέστηκε, ζυμώθηκε, έγινε ψωμί. Το ευλογήσαμε και αγιάσθηκε. Και έγινε Σώμα Χριστού.

 Και μεις, Κύριε, σκορπισμένοι είμαστε. Σε <<βουνά>> και σε <<φαράγγια>>! Μάζεψέ μας κοντά Σου, Κύριε. Άλεσέ μας. Κάνε μας ψωμί. Κάνε μας όλους μας ένα μέσα στην Εκκλησία Σου. Και αγίασέ μας. Πάρε μας στη Βασιλεία Σου!

Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων, κεφ. 9, 4

Η ΣΑΡΚΑ ΤΟΥ

 Ο Χριστός επήρε σάρκα από τη σάρκα της αγίας Παρθένου. Και έγινε άνθρωπος. Για μας. Με αυτήν τη σάρκα περπάτησε στη γη. Και με αυτήν έκαμε όλα όσα έκαμε για τη σωτηρία μας. Και αυτήν τη σάρκα Του μας την δίνει: τροφή της ψυχής μας. Για τη σωτηρία μας. 

Άγιος Αυγουστίνος, Εις ψαλμ. 98,5

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

 Λόγια και έργα του Χριστού είναι όλα για μας φώς. Τα έργα Του είναι πιο πολύ φως. Πιο δυνατό φως. Μας μιλάνε πιο ζωντανά.

 Πεινάς; Σου χρειάζεται λίγο φαΐ να φας. Και να, έρχεται ο Χριστός. Και σου δίνει! Τι σου δίνει; Όχι απλά <<κάτι>>! Σου δίνει το πολυτιμότερο που έχει: το Σώμα Του, και το Αίμα Του.

 Συ, αδελφέ, τι κάνεις;

 Πόσο και πως την εκτιμάς τη δωρεά αυτή του Χριστού;

 Με τι λαχτάρα τρέχεις να την πάρεις; Πόσο τον ευχαριστείς; Πόσο τον ευγνωμονείς;

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

ΤΟ ΜΑΝΝΑ

 Το μάννα ήταν μια τροφή. Το έριχνε ο Θεός από τον ουρανό. Κάθε πρωί. Για να τρώει ο λαός Του. Τότε που βρισκόταν στην έρημο. Και με το μάννα έζησε ο Ισραήλ σαράντα χρόνια!

 Στο Ευαγγέλιό Του ο Χριστός μας λέγει ότι το μάννα ήταν προτύπωση της θείας Κοινωνίας.

 Και ότι, για να περάσουμε και εμείς την έρημο της παρούσης ζωής και να φθάσουμε στην Άνω Ιερουσαλήμ, πρέπει να τρώμε το αληθινό άγιον μάννα, το Σώμα Του.

 Γιατί το Σώμα Του είναι ο αληθινός άρτος του Θεού, που κατεβαίνει για μας από τον ουρανό.

 Και ότι πρέπει να φροντίζουμε να το τρώμε, όχι όσο πιο λίγες φορές μπορούμε, αλλά όσο πιο πολλές φορές μπορούμε. Μακάρι και κάθε ημέρα. 

ΜΗ ΚΟΙΝΩΝΕΙΤΕ ΑΝΑΞΙΩΣ

Με ευσέβεια ή ασέβεια

 <<Ανώτερο όλων των Μυστηρίων, θαυμαστότερο όλων των θαυμάτων, τιμιότερο όλων των χαρισμάτων απ' όσα χάρισε η σοφία και η αγάπη του Θεού στον άνθρωπο>> είναι κατά τον άγιο Νεκτάριο η Θεία Κοινωνία. Και να η απόδειξη, συνεχίζει ο άγιος:

<<Θαύμα κατά την ουσία. Διότι τα Άγια Δώρα, ενώ προ της ευλογίας είναι ουσία ψωμιού και κρασιού, μετά την ευλογία του Ιερέα είναι ουσία του Σώματος και Αίματος του Χριστού.

Θαύμα κατά ποσόν. Διότι όλο το Σώμα του Χριστού βρίσκεται σε όλον τον άγιο Άρτο και επίσης όλος ο Χριστός σε κάθε μερίδα.

Θαύμα κατά ποιόν. Διότι αισθανόμεθα με την ποιότητα του ψωμιού και του κρασιού, αλλά τρώμε και πίνουμε Σώμα και Αίμα Χριστού>>. Με την διδαχή του αγίου Νεκταρίου, Επισκόπου Πενταπόλεως, συμπηκνώνεται η πατερική θεολογία για το μυστήριο των Μυστηρίων, τη θεία Κοινωνία.

 Αλλ' όσο σημαντικό και σπουδαίο είναι το γεγονός της θείας Ευχαριστίας, όπου ανθρώπινος νους δεν μπορεί να σηματοδοτήσει το αποκαλυπτικό μέγεθος της ευλογίας, άλλο τόσο οι συμπεριφορές των αποκαλούμενων θρησκευόμενων και <<πιστών χριστιανών>>, ιδιαίτερα στα μεγάλα γεγονότα της Ορθοδόξου πίστεως (Χριστούγεννα - Πάσχα - Δεκαπενταύγουστος...) ηθικά βαλτώνουν δύσοσμα μ' ένα αβυσσαλέο κενό και μ' ένα τίποτα στα μύχια της ψυχής τους. Προσέρχονται να κοινωνήσουν αμοραλιστικά ως το κόκαλο και ανάλγητα και εγωκεντρικά, χωρίς συναίσθηση της ιερότητας και της σπουδαιότητας του ιερού Μυστηρίου της θείας Κοινωνίας. 

 Συρρέει ο κόσμος, δίκην κοπαδιού, με μεγάλη ασέβεια και τακτικές απαράδεκτες. Σπρωξίματα, αγκωνιές, βρισιές, φωνές, κραυγές... Ο θρησκευτικός χουλιγκανισμός με μεταμφιεσμένες και παραμορφωτικές συνειδήσεις, με ψυχική ακαμψία. Θεωρούν ότι τώρα κοινωνούν, μεταλαμβάνουν ή συμμετέχουν στο Ποτήριο της Ζωής!

 Μήπως θα ήταν προτιμότερο να τονισθεί ότι χωρίς τις πνευματικές προϋποθέσεις τις οποίες οι Άγιοι της Εκκλησίας επισημαίνουν, δηλ. τον τρόπο και τη διαδικασία της προσέλευσής μας στο ιερό Μυστήριο της θείας Κοινωνίας, κάθε άλλο παρά την ευλογία της παίρνουμε και επιπλέον βαραίνουμε με μεγάλες αμαρτίες την ψυχή μας και ασεβούμε θανάσιμα;

 Αντίθετα, όλη αυτή η ασέβεια μπορεί να μεταποιηθεί σε χάρισμα, ευλογία, ουράνιο δώρημα, εάν αναζητήσουμε και βρούμε πνευματικό-εξομολόγο, όχι τον <<τυχόντα>>, αλλά σύμφωνα με τη συμβουλή του οσίου Νείλου του Ασκητού, <<να πηγαίνουμε στους πιο κατάλληλους και αγιότερους>> πατέρες με σοφία Θεού και αγιότητα βίου και να καταθέτουμε με ειλικρίνεια ψυχής και ταπείνωση καρδιάς τα λάθη, τις αστοχίες, τις αμαρτίες, τα παραπτώματα, τις παραλείψεις... με συντριβή και πόνο, οπότε θα φεύγουμε στη συνέχεια από το εξομολογητάρι <<ψυχικά καθαροί>> (Ιωάννης ο Χρυσόστομος), με <<συνείδηση ήρεμη>> (άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης), και με <<Καρδιά σε κατάσταση γαλήνης>> (Κϋριλλος Αλεξανδρείας), ψυχικές καταστάσεις που τις έχουμε τόσο πολύ ανάγκη, ιδιαίτερα στην εποχή μας.

 Είναι χαρακτηριστικό, ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας περιγράφουν την αγάπη του Θεού με έναν απέραντο ωκεναό, τις δε αμαρτίες των μετανοούντων ανθρώπων με μερικά αναμμένα κάρβουνα που η μεγαθυμία και η φιλανθρωπία Του τα <<καταβροχθίζει>>. Καμιά, μα καμιά αμαρτία δεν μπορεί να υπερβεί και να ξεπεράσει τη θεία αγάπη.

 Με αυτές λοιπόν τις προϋποθέσεις, τότε και μόνο τότε η θεία Κοινωνία θα αποτελέσει άρρητη ηδονή και ευλογία πνευματική, πραγματικά Κοινωνία πιστού και Χριστού. 

Πρεσβύτερος Ηλίας Γ. Διακουμάκος 

ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ

ΚΛΙΜΑΞ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΣΙΝΑΪΤΟΥ

Λόγος Δέκατος Τέταρτος - Περί Γαστριμαργίας

(Δια την ονομαστήν δέσποιναν, την πονηράν κοιλίαν)

 1. Προκειμένου τώρα να ομιλήσωμεν περί κοιλίας, αποφασίσαμεν πάλι - όπως και όλα τα θέματα - να στρέψωμεν την φιλοσοφία μας εναντίον μας. Διότι είναι αξιοθαύμαστο, εάν απηλλάγη κανείς από αυτήν, πριν κατοικήση τον τάφο.

2. Γαστριμαργία είναι η υποκριτική συμπεριφορά της κοιλίας, η οποία, ενώ είναι χορτασμένη, φωνάζει πως είναι ενδεής. Και ενώ είναι παραφορτωμένη μέχρι διαρρήξεως, ανακράζει ότι πεινά. Γαστριμαργία είναι η δημιουργός των καρυκευμάτων, η πηγή των τέρψεων του λάρυγγος. Εσύ έκλεισες την φλέβα (των ηδονικών απαιτήσεών της), αλλά αυτή ξεπρόβαλλε από άλλο μέρος. Την έφραξες και τούτη, αλλά καινούργια ανοίχθηκε. Γαστριμαργία είναι μία απάτη των οφθαλμών. Καθ' ην στιγμήν κάποιος τρώγει το μέτριο σε ποσότητα φαγητό του, η γαστριμαργία τον κάνει να σκέπτεται, πως να ήταν δυνατόν να καταβροχθίση δια μιάς τα σύμπαντα.

3. Ο χορτασμός από φαγητά είναι πατήρ της πορνείας. Η θλίψις δε της κοιλίας είναι πρόξενος αγνόητος. Εκείνος που εκολάκευσε τον λέοντα, πολλές τον ημέρωσε. Εκείνος όμως που περιποιήθηκε την σάρκα, περισσότερον την εξαγρίωσε.

4. Χαίρεται ο Ιουδαίος τα Σάββατα ή τις εορτές, και ο γαστρίμαργος μοναχός το Σάββατο και την Κυριακή. Από καιρό υπολογίζει το Πάσχα και από πολλές ημέρες ετοιμάζει τα φαγητά. Ο δούλος της κοιλίας σκέπτεται με τι είδους φαγητά θα εορτάση, ο δε δούλος του Θεού με τι χαρίσματα θα πλουτήση. Ο κοιλιόδουλος, όταν έλθη κάποιος ξένος, συνέχεται ολόκληρος από την αγάπη - αγάπη που προέρχεται από την γαστριμαργία - και θεωρεί ως αναψυχή του αδελφού την ιδική του κατάλυση! Επί περιουσία ωρισμένων άλλων απεφάσισε την κατάλυση οίνου, και νομίζοντας πως κρύβει την αρετήν του, υποδουλώθηκε στο πάθος του.

5. Εχθρεύεται πολλές φορές η κενοδοξία προς την γαστριμαργία και αντιμάχονται για την κατοχή του αθλίου μοναχού σαν να πρόκειται για αγοραστό δούλο. Η μεν γαστριμαργία τον ωθεί στην κατάλυση, η δε κενοδοξία του συνιστά την επίδειξη της αρετής του, αλλά ο σοφός μοναχός θα τις αποφύγη και τις δύο, διώχνοντας στην κατάλληλη ώρα την μία με την βοήθεια της άλλης.

6. Όταν η σάρκα σφριγά, ας φυλάξωμεν την εγκράτεια παντού και πάντοτε. Όταν δε ηρεμεί - πράγμα που δεν πιστεύω ότι κατωρθώνεται προ του τάφου - ας αποκρύψωμε την εργασία μας.

7. Είδα ηλικιωμένους ιερείς να εμπαίζωνται από τους δαίμονες και να δίνουν ευλογία στους νέους, που δεν εξηρτώντο πνευματικώς από αυτούς, να καταλύσουν σε επίσημο τραπέζι κρασί και ό, τι άλλο. Εάν μεν οι ιερείς αυτοί έχουν εν Κυρίω καλή μαρτυρία, ας κάνωμε μέτρια κατάλυση. Εάν όμως είναι αφελείς, ας μη λάβωμε καθόλου υπ' όψιν μας την ευλογία τους, και μάλιστα εάν τύχη και μαχώμεθα εναντίον σαρκικής πυρώσεως.

8. Ενόμισε ο θεήλατος Ευάγριος ότι έγινε σοφώτερος των σοφών και στη μορφή και στο περιεχόμενο των λόγων του. Απατήθηκε όμως ο ταλαίπωρος και φάνηκε ανοητότερος των ανοήτων και σε πολλά άλλα ζητήματα και σ' αυτό. Εδίδαξε: <<Οσάκις η ψυχή επιθυμεί ποικίλα φαγητά, ας θλίβεται με άρτον μόνο και ύδωρ>>. Είναι δε η προσταγή του αυτή σαν να προτρέπεις ένα παιδί ν' ανέβη με ένα βήμα όλη τη σκάλα. Εάν όμως, αντικρούοντας τον ορισμό του, ως εξής ορίζουμε: Όταν επιθυμούμε τα διάφορα φαγητά, ζητούμε κάτι που είναι μέσα στη φύση μας. Για αυτόν τον λόγο ας χρησιμοποιήσωμε ένα τέχνασμα προς την πολυμήχανη κοιλία, και μάλιστα αν δεν μας απειλεί βαρύτατος πόλεμος ή δεν υπάρχει πένθος ή κανών για προηγούμενες σοβαρές πτώσεις. Ας κόψωμεν πρώτα τα λιπαρά, έπειτα τα ερεθιστικά και έπειτα τα εύγευστα.

9. Αν σου είναι εύκολο, δίδε στην κοιλία σου τροφή χορταστική και ευκολοχώνευτη, ώστε με τον χορτασμό να ικανοποιήσωμε την αχόρταστη όρεξή της, ενώ με την σύντομη χώνευση να σωθούμε από την σαρκική πύρωση σαν από μάστιγα. Ας εξετάσωμε, και θα βρούμε πως τα περισσότερα από τα φαγητά που <<φουσκώνουν>> ερεθίζουν την σάρκα.

10. Να γελάς με τον δαίμονα που σου υποβάλλει μετά το δείπνο να αφήσης για την επόμενη ημέρα τους κανόνες των προσευχών σου, διότι θα έλθη η ενάτη ώρα της επομένης και δεν θα έχει τηρηθεί η συμφωνία της προηγουμένης.

11. Άλλη είναι η εγκράτεια που αρμόζει σε όσους δεν έχουν δοκιμάσει μεγάλες πτώσεις και άλλη σε όσους έχουν υποπέσει σ' αυτές. Οι μεν πρώτοι έχουν ως γνώμονα την σαρκική κίνηση, οι δε δεύτεροι αντιμετωπίζουν το θέμα με σκληρότητα και αδιαλλαξία μέχρι θανάτου. Και οι μεν προσπαθούν να διαφυλάττουν πάντοτε την σωφροσύνη του νου, ενώ οι δε εξευμενίζουν τον Θεόν με την σκυθρωπότητα της ψυχής και με την θλίψη της καρδιάς.

12. Ο καιρός της ευφροσύνης και της παρακλήσεως στον τέλειο μοναχό είναι καιρός αμεριμνίας, στον αγωνιστή καιρός πάλης και στον εμπαθή είναι <<εορτή εορτών και πανήγυρις πανηγύρεων>>.

13. Όνειρα γύρω από τροφές και φαγητά συναντώνται στην καρδιά των γαστριμάργων, και όνειρα γύρω από την κόλαση και την Κρίση συναντώνται στην καρδιά των μετανοούντων.

14. Κυριάρχησε στην κοιλία σου, πριν κυριαρχήσει αυτή επάνω σου, και τότε θα αναγκασθής να νηστεύης γεμάτος καταισχύνη. Αυτό που είπα το καταλαβαίνουν εκείνοι που έπεσαν στον ακατονόμαστο βόθρο. Όσοι είναι ευνούχοι (κατά πνεύμα ευνούχοι - πρβλ. Ματθ. ιθ' 12) δεν εγνώρισαν το αμάρτημα αυτό.

15. Ας περικόψουμε τις απαιτήσεις της κοιλίας με την σκέψη του αιωνίου πυρός. Μερικοί που υπετάγησαν σ' αυτήν έφθασαν στην ανάγκη στο τέλος να αποκρύψουν τα μέλη του σώματός τους, και απέθαναν έτσι σωματικά και ψυχικά. Ας ερευνήσωμε, και οπωσδήποτε θα διαπιστώσωμε πως τα ηθικά μας ναυάγια προέρχονται μόνο από την γαστριμαργία.

16. Ο νους του νηστευτού προσεύχεται καθαρά και προσεκτικά, του δε ακρατούς είναι γεμάτος από ακάθαρτες εικόνες. Ο χορτασμός της κοιλίας εξήρανε τις πηγές των δακρύων. Όταν όμως αυτή απεξηράνθη, εδημιούργησε τα ύδατα των δακρύων.

17. Εκείνος που περιποιείται την κοιλία του και αγωνίζεται να νικήσει το πνεύμα της πορνείας, ομοιάζει με εκείνον που προσπαθεί να σβήσει μεγάλη φωτιά με λάδι. Όταν θλίβεται η κοιλία, ταπεινούται η καρδία. Όταν όμως δέχεται περιποιήσεις, θυριεύουν και αλαζονεύουν οι λογισμοί.

18. Εξέταζε τον εαυτόν σου την πρώτη ώρα της ημέρας και το μεσημέρι και την τελευταία προ του φαγητού, και θα κατανοήσεις έτσι την ωφέλεια της νηστείας. Το πρωί (που δεν πεινάς) οι λογισμοί σκιρτούν και περιπλανώνται εδώ κι' εκεί, κατά την έκτη ώρα ατονούν κάπως, και κατά το ηλιοβασίλεμα έχουν εντελώς ταπεινωθεί.

19. Θλίβε την κοιλία και οπωσδήποτε θα κλείσεις και το στόμα, διότι η γλώσσα ισχυροποιείται από τα πολλά φαγητά. Να πυγμαχής συνεχώς εναντίον της και να επαγρυπνής συνεχώς επάνω της. Εάν εσύ κοπιάσεις ολίγο, αμέσως και ο Κύριος σε βοηθεί.
20. Όσο χρησιμοποιούνται και μαλακώνουν οι ασκοί, τόσο αυξάνουν στην χωρητικότητα. Όταν όμως μείνουν περιφρονημένοι και αχρησιμοποίητοι, θα μαζέψουν και δεν θα χωρούν τόσο πολύ.
21. Εκείνος που καταπιέζει την κοιλία με πολλά φαγητά, επλάτυνε τα έντερα, ενώ εκείνος που της εναντιώνεται, τα εστένευσε. Και όταν αυτά εστένευσαν, δεν χρειάζονται πολλά φαγητά, οπότε κατά φυσικό τρόπο μαθαίνουμε να νηστεύουμε.
22. Η δίψα πολλές φορές εσταμάτησε την δίψα. Είναι όμως δυσχερές και ακατόρθωτο με την πείνα να περικοπή η πείνα. Όταν σε νικήση η κοιλία, δάμαζέ την με σωματικούς κόπους. Και αν αυτό σου είναι αδύνατο δια λόγους ασθενείας, πάλαιψε εναντίον της με την αγρυπνία.

ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ

ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ

ΤΩΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

 Η νηστεία και η εγκράτεια τις μεν επαναστάσεις του σώματος τις κοιμίζουν, την λύσσα του θυμού και της επιθυμίας την μαραίνουν, φέρνουν αιθρία καθαρή και ανέφελη στην διάνοια, καθαρίζοντάς την από τους ατμούς που βγαίνουν από το πλήθος των βρωμάτων και από την αχλύ που προκαλούν αυτοί.

 Με τη νηστεία και την εγκράτεια, φθείρεται ο εξωτερικός άνθρωπος. Και όσο φθείρεται αυτός, τόσο ανακαινίζεται ο εσωτερικός, κατά τον Απόστολο.

 Είπε κάποιος, <<παχιά κοιλιά δεν γεννά λεπτό νου>>. Ενώ αυτή που λεπτύνεται με νηστεία και εγκράτεια λεπτύνει οπωσδήποτε τον νου. 

 ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ

 Πολλοί άνθρωποι, όταν είναι να μπουν σε περίοδο νηστείας, λες και πρόκειται το στομάχι τους να υποστεί μακρά πολιορκία, φρόντιζαν να το παραγεμίσουν με φαγί και ποτό.

  Όταν βγουν από τη νηστεία - σαν να πέρασαν μια μεγάλη περίοδο πείνας και τρομερής φυλακής, από την οποία μόλις γλύτωσαν - τρέπονται ατάκτως προς τα τραπέζια με το φαγητό, λες και επιδιώκουν την ωφέλεια που πήραν από την νηστεία να την ξαναχάσουν με την πολυφαγία.

ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

 Εάν ένας βασιλιάς θελήσει να παραλάβει πόλη από τους εχθρούς, πρώτα κατακρατεί το νερό και την τροφή, και έτσι οι εχθροί, κατασρεφόμενοι από την πείνα, υποτάσσονται σ' αυτόν.

 Έτσι και τα πάθη της σαρκός, εάν ζήσει ο άνθρωπος με νηστεία και πείνα, οι εχθροί της ψυχής του εξασθενούν.

ΑΒΒΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΟΛΟΒΟΣ 

ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ

ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ

ΤΩΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

 Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν, ευάρεστον τω Κυρίω. Αληθής νηστεία, η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός. Καταλαλιάς, ψεύδους και επιορκίας, η τούτων ένδεια, νηστεία εστίν αληθής και ευπρόσδεκτος.

ΥΜΝΟΣ ΤΡΙΩΔΙΟΥ

 Οι εν κρυπτώ αρετάς εργαζόμενοι, πνευματικάς αμοιβάς εκδεχόμενοι, ου μέσον των πλατειών θριαμβεύουσα ταύτας, αλλ' ένδον των καρδιών αποφέρουσι μάλλον. Και απάντων ο βλέπων τα εν κρυπτώ γινόμενα, τον μισθόν της εγκρτατείας παρέχει ημίν

 Νηστεία τελέσωμεν, μη σκυθρωπάζοντες τα πρόσωπα, αλλ' εν τοις ταμείοις των ψυχών προσευχόμενοι. 

ΥΜΝΟΣ ΤΡΙΩΔΙΟΥ

 Χαρούμενο είναι σήμερα το πανηγύρι και πιο λαμπρή απ' ότι συνήθως, η συνάθροισή μας εδώ. Ποια να' ναι άραγε η αιτία; Της νηστείας είναι αυτό το κατόρθωμα! Το γνωρίζω κι εγώ.Νηστεία, η οποία δεν έχει ακόμα αρχίσει, αλλά την περιμένουμε. Αυτή μας συγκέντρωσε στο σπίτι του Πατέρα μας, αυτή ακόμα κι εκείνους που προηγουμένως ήτανε πολύ αμελείς, σήμερα τους ξαναέφερε στις μητρικές αγκάλες. Κι αν η αναμονή της και μόνο μας έφερε τόση προθυμία, σκεφθείτε, όταν εμφανισθεί και έρθει, πόση ευλάβεια έχει να μας φέρει.
 Κατά τον ίδιο τρόπο και μια πόλη, όταν πρόκειται να την επισκεφτεί κάποιος φοβερός άρχοντας, αφήνει κατά μέρος κάθε ακαταστασία και ανασκουμπώνεται.
 Αλλά μη φοβηθείτε που παρομοίασα τη νηστεία με φοβερό άρχοντα: δεν είναι φοβερή για σας, αλλά για τους δαίμονες. Αν κάποιος είναι δαιμονισμένος, δείξε του ένα πρόσωπο νηστείας και μένει πιο ακίνητος κι από τις ίδιες, παγώνοντας από τον φόβο του και είναι σαν να βρίσκεται στα δεσμά. Και μάλιστα, όταν δει ότι κοντά στη νηστεία υπάρχει η αδελφή και αχώριστη συνοδός της, η προσευχή.
 Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: <<Τούτο το γένος (των δαιμόνων) δεν βγαίνει από τον άνθρωπο (που έχει καταληφθεί από αυτό), παρά μόνο με προσευχή που συνοδεύεται από νηστεία>> (Ματθ. ιζ' 21). 

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

(Λόγος Περί Νηστείας) 

ΝΗΣΤΕΙΑ

 Ο επιστημονικός ορισμός της νηστείας αφορά την ηθελημένη ή μη αποχή από την τροφή! Στον ελληνορθόδοξο χριστιανισμό νηστεία είναι η εκούσια αποχή (με τη θέλησή μας) από ορισμένα είδη τροφών, καθώς και ο περιορισμός της ποσότητας του φαγητού, ως μια δοκιμασία σώματος και πνεύματος, αλλά και ως μέσο για την απόκτηση της αρετής.

 Ο άνθρωπος που νηστεύει δυναμώνει τη θέλησή του, επιβάλλεται στον εαυτό του και υποτάσσει το σώμα του στο πνεύμα του.

 Ο άνθρωπος που νηστεύει δείχνει την αγάπη του στο Θεό, την υπακοή του σε όσα η θρησκεία ορίζει και με αυτόν τον τρόπο ελκύει τη χάρη και την αγάπη του Παντοδύναμου.

 Είναι βέβαια αυτονόητο πως αξία δεν έχει μόνο η νηστεία των τροφών αλλά και των παθών και γι' αυτό η εκκλησία μας, μας προτρέπει <<Νηστεύσωμεν, αδελφοί, σωματικώς, νηστεύσωμεν και πνευματικώς>>.

 Αν και η νηστεία είναι συνήθεια πολλών λαών από τους αρχαίους χρόνους, στη σημερινή εποχή κερδίζει συνεχώς αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων, μια και αποτελεί φρούριο απέναντι στη λαιμαργία που χαρακτηρίζει το σύγχρονο άνθρωπο και συντελεί σε έναν ιδιαίτερα υγιεινό τρόπο διατροφής, συμβάλλοντας στη διατήρηση και προαγωγή της υγείας του.